Pieśń katorżników

---

Nuty z tekstem:
https://polona.pl/item/piesni-i-piosenki-legionow-polskich-dawne-i-wspolczesne-na-fortepian,MjIxMTYzMzQ/7/#info:metadata

Fragment pochodzi dokładnie z trzeciej części "Dziadów".

https://youtu.be/nNiHmbF-gTE

Za bibliotekapiosenki.pl:
Profesor B. Zakrzewski sugeruje, że melodia ta jest przeróbką starej pieśni kościelnej "O Zgadzaniu się z wolą boską", parokrotnie przez Mickiewicza wykorzystaną, ze względu na jej popularność.

Udało mi się dowiedzieć, że pieśń ta ukazała się w zbiorze "Śpiewnik Kościelny czyli Pieśni Nabożne z Melodyjami" (1838) Xiędza Michała Marcina Mioduszewskiego, zasłużonego dla zachowania dawnych polskich pieśni.

Strona w śpiewniku 559, na różnych skanach (są szeroko dostępne różnie wypada), poniżej akurat 565:
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/41825/edition/51916/content

Melodia jest trochę inna, ale temat muzyczny jest całkiem podobny. Może Mickiewicz, faktycznie się zainspirował i przerobił melodię? Pieśń ma pochodzenie ostrobramskie, a przecież wiemy o jakiej krainie wieszcz pisał "ojczyzno moja!". Na pewno znał ją przed wydaniem śpiewnika, bo "Dziady" cz. III to przypomnę 1832 rok.

Do odsłuchu:


Za tezą tą stoi też to, że na podobieństwo tekstu tej pieśni "O Zgadzaniu się z wolą boską" i "Pieśni Katorżników" zwracali na to uwagę już przed wojną. Walerian Meysztowicz w 1929 r. opublikował tekst „Zapomniana pieśń” w „Alma Mater Vilnensis”, w której zestawia te dwa utwory, stawiając tezę, że Mickiewicz sparodiował utwór kościelny, czyniąc z niego "pieśń splamioną nienawiścią do wroga". Ma to wiele sensu, gdy dołączy się do tego kolejne pieśni śpiewane przez więźniów Klasztoru Bazylianów. Cytując: Jankowski śpiewa: „Nie uwierzę, że nam sprzyja Jezus, Maryja”. Feliks, "Pieśnią Katorżników", czyli antycarską parodią „Pieśni o zgadzaniu się z wolą Boską” drwi z tych, którzy w Bogu ufają, w pieśni Konrada wypowiedziane jest natomiast: „Zemsta, zemsta na wroga, z Bogiem i choćby mimo Boga”.

W warstwie tekstowej Meysztowicza uzupełnia, wspomniany wcześniej prof. Zakrzewski, który w artykule z 1977 r. zwraca uwagę na kompozycyjne podobieństwo: "Teksty „Nie dbam, jaka spadnie kara” i „Niech się ze mną, co chce, dzieje” (incipit owej pieśni) napisane są tym samym ośmiozgłoskowcem [...] Pieśń nabożna ma rym przeplatany, a pieśń z „Dziadów” kunsztowniejszy rym obejmujący, ale obydwa teksty posługują się rymami żeńskimi" i "Teksty wywodzą się początkowo z tego samego założenia ideowego. "Nie dbam jaka spadnie kara” tchnie tą samą rezygnacją co "Niech się ze mną co chce stanie", podobnie jak mickiewiczowskie oświadczenie "zawsze ja wierny poddany" odpowiada deklaracji z pieśni ludowej "chcę na rozkaz być poddany".

Wobec tego zapożyczenie tej pieśni wydaje się być celowym i bardzo przemyślanym zabiegiem. W warstwie literackiej, wręcz pewnym. Skoro Mickiewicz "przerobił" tekst pieśni nabożnej, to równie prawdopodobne jest to, że użył także jej melodii.

Pytanie, czy w modyfikacji melodii ktoś mu pomagał? Mickiewicz niewątpliwie miał predyspozycje muzyczne i był wrażliwy na muzykę, ale z tego co mi wiadomo, nie opanował nigdy technicznych zdolności gry na jakimś instrumencie. Na razie do autorów muzyki wpisałbym "anonima" i Mickiewicza.

Odsłuch nie działa, ale na Wikipedii też jest. I przy okazji daję linki, jakby ktoś chciał sięgnąć do tekstów Zakrzewskiego i Meysztowicza.

Muzyka:
https://pl.wikisource.org/wiki/Strona:%C5%9Apiewnik_ko%C5%9Bcielny_czyli_pie%C5%9Bni_nabo%C5%BCne_z_melodyjami_w_ko%C5%9Bciele_katolickim_u%C5%BCywane_%28Mioduszewski%29.djvu/0565

Zakrzewski (strona 9):
https://drive.google.com/file/d/1cVspljRVfyUmn3ch_0-aIGzYVg3WKeKa/view?usp=sharing

Meysztowicz:
https://sbc.org.pl/en/dlibra/publication/786092/edition/735490?search=bWV0YWRhdGFzZWFyY2g_YWN0aW9uPUFkdmFuY2VkU2VhcmNoQWN0aW9uJnR5cGU9LTMmdmFsMT1Hcm91cFRpdGxlOiUyMlphcG9tbmlhbmErcGllJUM1JTlCJUM1JTg0LitBbG1hK01hdGVyK1ZpbG5lbnNpcy4lMjImaXBwPTI1&format_id=4

Może ktoś wie, kto z przyjaciół Mickiewicza przebywających z nim wiosną 1832 roku w Dreźnie, mógłby mu w tym pomóc? Ja, niestety, nie jestem wystarczająco oczytany.

Odsłuch nie działa na ajfonach, jak rozumiem, bo na porządnym telefonie działa. 😄


Oj, coś nie działa… 😐



Już działa.

Po Powstaniu Listopadowym 1830 roku - w Dreźnie znaleźli się: m.in. Ignacy Domejko, Antoni Edward Odyniec, Wincenty Pol, Stefan Garczyński;
W liście Adama Mickiewicza do Julii Rzewuskiej / Drezno, 27 marca 1832/ Adam Mickiewicz pisze:

" Jestem tu z Odyńcem i Garczyńskim, czekamy Goreckiego.
Połączeni myślami i duszami, dobrze nam z sobą i nie zawieramy więcej znajomości".

W: Adam Mickiewicz, Dzieła, Wydanie Narodowe, Tom XV, Listy część II, opracowanie Stanisława Pigonia

Trudne pytanie, który z Przyjaciół, ale jak interesujące!